de
Koetse
wagen







Inhoud:
Voorwoord | 'Toen gewoon, achteraf bijzonder' | Werkbezoek Staatsecretaris Jetta Kleinsma |
restaurateur-werkmeester: Kenneth-Roubos | De koetsen van de Fraeylemaborg | Uw aandacht voor de Hermans brik | Colofon
Donateurbulletin Koetsewagen 2016


Geachte donateurs,
Ook dit jaar zijn we met bestuur en vrijwilligers van Stichting De Koetsewagen weer volop bezig met diverse activiteiten om onze collectie rijdend erfgoed op de weg te houden. In januari vond uitbreiding van onze rijtuigcollectie plaats: we kregen een bijzondere kerkbrik geschonken van mevrouw L. de Savorin Lohman van de Boschplaatse in Blijham. We zijn haar hiervoor zeer erkentelijk. Deze brik is inmiddels overgebracht naar het Nationaal Rijtuigmuseum, onderdeel van museum Nienoord te Leek. Na wat herstel aan stoffering en schilderwerk is het de bedoeling dat hiermee op en rond Nienoord gereden kan gaan worden. Verderop in dit bulletin meer over deze koets. Met deze koets worden de banden met het rijtuigmuseum verder verstevigd. Na zeer moeilijke tijden heeft het museum uitzicht op verbetering van haar inkomsten en daarmee weer perspectief voor de komende jaren. Belangrijk is wel dat het museum meer steun verwerft. Overweegt u daarom om ook vriend te worden van het rijtuigmuseum, zie www.museumnienoord.nl. Onze koets de Dodo I staat hier al geruime tijd in de werkplaats waar door het werk/leer-project van de ISD (Intergemeentelijke Sociale Dienst Westerkwartier) aan het herstel gewerkt wordt. U leest in dit bulletin een interview met de werkmeester. Ondertussen vorderen de herstelwerkzaamheden aan onze glaslandauer Eva ook. Vorig jaar mochten we weer van velen van u donaties ontvangen, waar we u dankbaar voor zijn. Een donatie voor een hoger bedrag was specifiek voor de disselboom van de Eva waarvoor wij de anonieme gever bij deze expliciet willen bedanken.

Bij dit bulletin treft u ook dit jaar ons verzoek om uw donatie aan. De minimumdonatie bedraagt € 20,-, maar een hogere gift is van harte welkom. Zie voor de belastingaftrekmogelijkheden vanwege de ANBI-status verderop in dit bulletin.

Met vriendelijke groet,
namens het bestuur van Stichting De Koetsewagen,
Mertijn Dijkstra, voorzitter

EEN HEEL BIJZONDER BOEK

Toen gewoon, achteraf bijzonder”`

De conservatrice van de Fraeylemaborg, mevrouw Henny van Harten-Boers heeft in haar onlangs verschenen boek "Toen gewoon, achteraf bijzonder", geschreven over het dagelijks leven op de Fraeylemaborg. In het boek van het genre "oral history" komen mensen aan het woord die nog hebben meegemaakt dat de Fraeylemaborg het bewoonde, kloppende hart van Slochteren was. Het kasteel, zoals de borg in het dorp werd genoemd, speelde in het leven van de Slochteraren een vaste, maar discrete, rol. De bewoners van de borg waren in het dorp iemand. Niet alleen omdat ze het eigendom of het beklemrecht bezaten van een groot aantal woningen en stukken grond, ook hun inzet voor sociale doelen, evangelisatie, onderwijs, kerk en padvinderij gaven het dorp gestalte.

De lezer komt niet alleen veel te weten over het dagelijks leven op de borg waar een Spartaans bestaan werd afgewisseld met de luxe van de adel, ook wàt er gegeten werd wordt besproken. Wie daar iets in ziet, zou de traditionele en bij ieder diner geserveerde Fraeylemasoep kunnen koken. Een brouwsel op basis van runderbouillon met havermout en gesneden rundvlees. De samenleving waarin de kasteelbewoners de toon aangaven en waarin de kasteelheer nog min of meer vanzelfsprekend tot burgermeester werd benoemd liep aan het einde van de 19e eeuw al op zijn laatste benen. De Eerste Wereldoorlog, stijgende belastingen, democratisering en nivellering luidden een nieuw tijdperk in.
Toch bleef Slochteren tot aan de dood van de laatste kasteelvrouwe Catharina Cornelia Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren geb. Star Numan in 1965 een dorp in de schaduw van de Borg. De familie bleef nog enige tijd in het bezit van het grote huis, maar de twee dochters en hun gezinnen konden de eeuwenoude traditie niet meer voortzetten. In 1971 verlieten de beide dochters en hun gezinnen de borg. De rijke inboedel, in de loop van eeuwen verzameld door generaties van de families De Sandra Veldtman, Hora Siccama en Thomassen verzameld, raakte door veilingen verspreid. Deze veilingen zijn een grote aderlating geweest voor het Groningse erfgoed. Wanneer de inboedel bewaard zou zijn gebleven, was Groningen een monument voor de woongeschiedenis van de borgen rijker geweest. Het huis bevatte immers niet alleen een schat aan portretten en een vermaarde collectie porselein, ook de alledaagse gebruiksvoorwerpen, die zich op een borg waar zelden iets werd weggegooid hadden opgehoopt, gaven een uniek beeld van het leven in de 18e en 19e eeuw. In "Toen gewoon, achteraf bijzonder" beschrijft Henny van Harten-Boers aan de hand van de verhalen van onder andere werksters, kok, pachter en familieleden het dagelijks leven op een borg. Dit leven werd in de loop der jaren steeds meer een tijdcapsule. Modern comfort bezaten de bewoners niet en de lasten werden steeds hoger… De niet geïndexeerde erfpachtcanons en de opbrengsten van het landgoed werden ontoereikend om de gebruikelijke staat nog te blijven voeren. Het aantal personeelsleden nam af en de familie verkocht een deel van de grond. Toen kwam de dag dat afstand werd gedaan van de rijtuigen. De paarden waren al veel eerder van de borg verdwenen.
de Groninger Barouchet van de Fraeylemaborg,

De Groninger Barouchet is een zeer uitzonderlijk rijtuig, het lijkt op een brik met de kap boven de koetsiersplaats, maar nee het heeft deurtjes aan de zijkant en de kap aan de achterkant kan naar beneden als bij een landauer.

Wie over rijtuigen en Groningen schrijft stuit onvermijdelijk op "onze" Jaap Stienstra. Het lijkt alsof in Stad en Provincie sinds de Tweede Wereldoorlog niets is gebeurd zonder dat Jaap daarbij een rol speelde. Op de Fraeylemaborg was hij een huisvriend geworden en na de opening van het Nationaal Rijtuigmuseum vertrouwde de oude slotvrouwe hem de rijtuigen van de familie toe. Zij maken nu deel uit van de collectie van het Nationaal Rijtuigmuseum in Leek. De Fraeylemaborg was een van de laatste grote huizen in ons land waar men nog een eigen koetshuis met dito koetsen bezat. Er was een Utrechtse tentwagen, een damesphaeton of boswagentje voor kleine ritten, de Groninger barouchet en een brik uit 1880. Al deze rijtuigen werden uitgeleide gedaan door een toch wat ontdane mevrouw Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren geb. Star Numan, die verzuchtte dat dit "het begin van het einde " was.
Het boek "Toen gewoon, achteraf bijzonder, herinneringen aan het landgoed Fraeylemaborg 1920-1970" door Dra. Henny van Harten-Boers bevat 160 pagina's en veel unieke foto's.
Damesphaeton
Het is voor 15 euro bij de museumwinkel van de Fraeylemaborg te koop maar bestellen bij de webwinkel is ook mogelijk. De uitgave werd mede mogelijk gemaakt door de Vereniging vrienden van het landgoed Fraeylemaborg en het VSB fonds Groningen en aannemer Roorda en Veldman.

DEPOT VERNOEMD NAAR JAAP STIENSTRA
Het depothallen van het Nationaal Rijtuig museum samen met de daarin gevestigde werkplaats hebben dit voorjaar de naam Jaap Stienstra Hallen gekregen naar de medeoprichter van het rijtuigmuseum. Omdat in dit depot de meeste rijtuigen van het museum bewaard worden kun je dit gerust het eigenlijke rijtuigmuseum noemen en het is tegenwoordig dan ook dagelijks met instaprondleidingen te bezichtigen.
STAATSECRETARIS JETTA KLEINSMA OP WERKBEZOEK

Staatsecretaris Jetta Kleinsma bezocht het werk/leer-project van de ISD in de Stienstra hallen.
Zij was zeer onder de indruk en noemde dit een voorbeeldproject.

KENNETH ROUBOS:
"ONZE" KOETSENBOUWER OP NIENOORD
In dit bulletin is het niet ongebruikelijk om eens wat extra aandacht aan een persoon te geven die een belangrijke rol van betekenis in de wereld van het aangespannen paard in de provincie Groningen en daar buiten speelt. Op een zonnige middag onlangs heeft er dan ook een prettig gesprek plaats gevonden in de werkplaats van de Jaap Stienstra-hallen (het rijtuigendepot op Nienoord). Kenneth Roubos werkt al weer een paar jaar in de werkplaats van Nienoord. Hij is daar verantwoordelijk voor het werk/leerproject van de ISD. Jongeren en volwassenen die buiten de maatschappij dreigen te vallen of weer terug willen keren, kunnen hier een traject volgen waardoor ze weerbaarder en actiever verder kunnen met hun leven. Het restaureren en onderhouden van de koetsen oftewel het hout bewerken is daarvoor een prachtige manier. Allerlei vaardigheden wordt ze bijgebracht. Met als mooi resultaat een hoge uitstroom naar werk of oppakken van een opleiding. De basis hiervoor is een rustige en overzichtelijke werkplek met dito begeleiding.

Kenneth is hiervoor verantwoordelijk. Voordat hij begon bij de Koninklijke Stallen in Den Haag als koetsenbouwer en onderhoudsman, was hij eerder werkzaam op allerlei maatschappelijke en sociale terreinen. De daarbij opgedane ervaring komt hem nu zeer goed van pas. Het begeleiden van jongeren en langdurig werklozen is meer dan een praatje en een kopje koffie. Het vraagt veel geduld en begrip maar ook enige voortvarendheid. Er wordt geleerd hoe je hout kan bewerken door te leren schaven, zagen en bijvoorbeeld schuren. De prachtige vogelhuizen die gemaakt worden zijn daar het resultaat van. Zodra blijkt dat iemand wat meer kan en wil is daar altijd een koets waar wat aan moet gebeuren. Op dit moment staat de Dodo van de Koetsenwagen in restauratie aldaar. Zoals u op de foto kan zien moet er heel veel aan de Dodo gedaan worden. Maar met behulp van projectmedewerkers gaat het restaureren toch gestaag verder. De kennis van het koetsen bouwen heeft Kenneth voornamelijk opgedaan in de Koninklijke Stallen. Niet alleen het dagelijks onderhoud van de koetsen lag in handen van Kenneth maar ook de restauratie. Eén van de topstukken die hij zelf en alleen heeft opgeleverd is de rouwkoets met bijbehorende koets voor de kransen. Deze koets is in opdracht van toen nog Koningin Beatrix helemaal opnieuw vorm gegeven en gerestaureerd. Van kleine tot hele grote aanpassingen heeft Kenneth daar een mooie nieuwe rouwkoets van gemaakt. De meest opvallende aspecten zijn de wijze waarop de rouwkist in de koets wordt geplaatst en kleurstelling van de kleden. Van wit is dit naar paars getransformeerd. Voorafgaand aan de restauratie van de rouwkoets is er uitgebreid onderzoek gedaan. De opgedane kennis kon weer toegepast worden tijdens de restauratie. Toch heeft Kenneth er voor gekozen om zijn werkterrein van Den Haag naar Leek te verplaatsen. Dat heeft alles te maken met het feit dat hij hier twee werelden aan elkaar kan verbinden. De liefde voor de mens aan de liefde voor het hout. Het werken met allerlei soorten hout en de bijbehorende aspecten vindt hij prettig. En als hij door zijn achtergrond ook nog mensen weer via houtbewerking een duw in de rug kan geven is Kenneth zijn dag weer geslaagd. Voor ons als liefhebbers van koetsen zijn mensen als Kenneth Roubos onmisbaar. De kennis en kunde die hij over koetsen heeft maakt dat wij anno 2016 nog steeds in staat zijn om per koets ons te verplaatsen. Mocht u een keer in de gelegenheid zijn neem dan een kijkje in de werkplaats in de Jaap Stienstra-hallen op Nienoord. Kenneth vertelt u graag meer..

DE KOETSEN VAN DE FRAEYLEMABORG
Utrechtse tentwagen
glazen brik,
en bij de collectie hoorde ook de Groninger Barouchet die op bldz 2 vermeld staat.
Rockaway

UW AANDACHT VOOR DE HERMANS-BRIK
Deze nieuwe Glazen-brik-met-winterkap geschonken aan de Stichting de Koetsewagen door mevrouw L. de Savorin Lohman is op 31 januari dit jaar van Blijham naar het Rijtuigmuseum vervoerd. Zij zal daar opgeknapt en dat betekent eigenlijk vooral geschilderd gaan worden, want verder is zij in perfecte staat. De bouwer is Hermans uit Den Haag, wat stond voor kwaliteit. Een Brik is een koets met het deurtje aan de achterkant en de zitplaatsen meestal inde lengte, een Brik was de iets grotere en al of niet gedekte uitvoering van een Wagonnette, ook een koets met het deurtje aan de achterkant maar zonder kap. Engelsen schrijven Brake of Break.
De Skeleton Break werd gebruikt voor het inrijden (to break ) van paarden. Dit is niet meer dan een heel hoge bok ( tegen achteruitslaan van de paarden) met een plankier erachter voor de groom.



Skeleton Break
De kerkbrik was een heel veel gebruikt vervoermiddel. Je had een R.K en een Protestants type.

De nieuwe Hermans-brik
Bij onze nieuwe Hermans-brik kan de winterkap eraf getild worden, zodat er in de zomer zonder kap gereden kan worden.

Uw donatie aan "De Koetsewagen" is aftrekbaar voor de belasting! Graag wijzen we u op de status van culturele ANBI van Stichting De Koetsewagen, waardoor er een extra giftenaftrek geldt: particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte

Hierbij meld ik me aan als donateur van de Stichting 'De Koetsewagen'

Naam: ...............................................................................
Adres: ...............................................................................
Postcode: .............................. Woonplaats: ............................
Mijn donatie a 20,- per jaar maak ik over op de bankrekening van de Stichting 'De Koetsewagen'.
Na mijn betaling ontvang ik eenmaal per jaar het blad 'De Koetsewagen'.

.............................. .............................. .............................
(plaats) (datum) (handtekening)

Een rijtuig zorgt voor een stijlvolle verlevendiging van het landschap. Het accentueert de cultuur en de historie waar Groningen zo rijk aan is.
Laten we er met z'n allen voor zorgen dat dit stuk cultuurbezit niet verloren gaat en dat we nog tot in lengte van dagen kunnen genieten van de prachtige aanblik die een koets ons in de straten biedt.


Oude foto: vijf koetsen van de stalhouderij in optocht, waarvan de voorste de Dodo is.


Het bestuur van de stichting 'De Koetsewagen ' bestaat uit:
Voorzitter: S.M. Dijkstra Administratief adres: J.A. Buiskool
Secretaris: J.A. Buiskool Sicke Benninghestede 20
Penningmeester: R. de Vos 9804 SB Noordhom
Leden: A Ramaker
H. Rijlaarsdam-Sikma Bankrekening 57.14.39.896
R.Prummel Iban-rekening NL26ABNA0571439896
Techn. Commissie: M.J. Stok Stichting De Koetsewagen heeft de ANBI-status
assisterend: H v.d. Werff
_______________________________________________________________________________
Stalhouderijen:*Stalhouderij J. Kuipers Friesestraatweg 424 9746 TL Groningen tel.050-5774438
*Stalhouderij Nieboer v.d.Duyn v Maasdamweg 274a 9602 VT Hoogezand tel:0598-320888
*Stalhouderij Biessum De Ransel 1 9931 BT Delfzijl tel:0596-614680
Inhoud:

Voorwoord | 'Toen gewoon, achteraf bijzonder' | Werkbezoek Staatsecretaris Jetta Kleinsma |
restaurateur-werkmeester: Kenneth-Roubos | De koetsen van de Fraeylemaborg | Uw aandacht voor de Hermans brik | Colofon