de
Koetse
wagen







Inhoud:
Voorwoord | Landbouwerktuigen | Rijtuig-museum | koetsetocht-Nienoord-Terheijl-Mensinge |
Aandacht voor de DODO-I | opgave Donateurs | Colofon
Donateurbulletin Koetsewagen 2013


TOP
Geachte donateurs,
Terwijl het jaar bijna om is berichten we namens Stichting De Koetsewagen u graag over de ontwikkelingen rond de rijtuigen. Een belangrijke op dat punt is de samenwerking met het Museum Nienoord, Borg en Nationaal Rijtuig Museum in Leek op het gebied van de restauratie van één van de koetsen van Stichting De Koetsewagen.
Omdat het museum de wens heeft om naast haar gewone collectie ook te gaan beschikken over koetsen waarmee gereden kan worden kwamen ze in contact met onze stichting. Dit heeft geresulteerd in een overeenkomst waarbij één van de koetsen van de Koetsewagen eerst dient als restauratie/herstelobject, en daarna als bruikleen bij het museum beschikbaar is voor ritten met museumbezoekers bij het museum. Dit sluit naadloos aan bij onze doelstellingen. De koets die we hier samen voor gekozen hebben is de Dodo 1. Zie elders in dit bulletin
voor meer informatie over dit rijtuig. Inmiddels is deze koets door ons overgebracht naar het museum. De verwachting is dat over een aantal weken met de eerste werkzaamheden gestart kan worden.

Omdat we voor deze koets nog wel wat extra kosten verwachten roepen we u van harte op ons hierbij financieel te steunen. Met uw donatie zorgt u er niet alleen voor dat we in Groningen blijven beschikken over deze historische koetsen, een collectie die qua typen ook een bijzonder karakter heeft, maar ook dat we deze beschikbaar houden voor een ieder om mee te rijden. En zo al meerijdend of toekijkend te genieten van dit rijdende historische erfgoed.

De minimumdonatie is gesteld op € 20,-, maar een grotere donatie voor de Dodo 1 is dit jaar van harte welkom.

U alvast dankend voor uw steun,
Met vriendelijke groet,
Mertijn Dijkstra
voorzitter

INHOUDS OPGAVE
  • - voorwoord
  • - landbouwerktuigen met paardentractie
  • - tentoonstelling rijtuigmuseum
  • - samenwerking met rijtuigmuseum
  • - koetsentocht Nienoord- Terheijl-Mensinge
  • - uw aandacht voor de Dodo I
  • - de Caleche tentoongesteld in Maartenshof

LANDBOUWWERKTUIGEN /PAARDENTRACTIE

In dezelfde tijd dat de koets zijn hoogtepunt bereikte ontwikkelden zich parallel allerlei door paarden getrokken landbouw werktuigen voor gebruik op de zware kleigronden in Groningen
Gronings warmbloed
Hiervoor waren sterke paarden nodig, het Gronings-Oldenburgse warmbloedpaard was blijkbaar bij uitstek geschikt. Het alternatief was het Belgisches koudbloed trekpaard, dat ook heel veel gebruikt werd.
Belgisch koudbloed trekpaard
Op landbouw tentoonstelling in 1913 in Den Haag waren de helft van de inzendingen van Groningse fokkers. Ook werden daar de laatste snufjes op werktuig gebied getoond door de Gron. firma Boeke en Huidekoper

Omdat de aftak-as op de tractor nog niet bestond werd een beweging van het werktuig door tandwielen vanaf de wiel-as overgebracht, zodat ook een door paarden getrokken werktuig iets in beweging kon zetten: harken van het hooi met bijvoorbeeld de Eureka hooischudder.of de maaimachine voor gras met vingerbalk en de graanmaai machine hieronder:
Osborne-Kirby Zwadmaaier
Deze legde het graan in schoven klaar doormiddel van de rondraaiende borden en harken. Ter hoogte van de messen liggen die dan horizontaal, maar verderop bij het wiel en de menner draaien ze als het ware onderaan over een heuveltje omhoog geduwd, verticaal, zodat menner en wiel niet geraakt worden. De schoven konden daarna door de bindsters die er achteraan liepen gebonden worden. De zelfbinder waarbij ook dat niet meer nodig was kwam pas later, dan kwamen de schoven al gebonden uit de machine. De schoven moesten daarna nog in ‘hokken’ van 2 rijen van 6 is dus 12 schoven gezet worden, die later met de wagen opgehaald konden worden
zaaimachine

Bij machinaal zaaien ging veel minder zaad verloren, omdat alleen zo precies de juiste afstand van de rijen kon worden bepaald, wat met handmatig zaaien met bijvoorbeeld een zaaiviool niet kon. De plaatjes stammen uit het handboek voor de Nederlandse landbouw en veeteelt van Geert Reinders (jr) van 1877.

Als de boer klaar was met het werk kon het Groninger paard ook voor de koets gespannen worden. Een ‘Prins-Albert’was een daarvoor veel gebruikt (half open) rijtuig
Prins Albert

Groninger Barouchette
Door sommige Groninger boeren werd hiervoor de Groninger Barouchette ingezet, Een heel wonderlijk rijtuig lijkend op een verlengde kerkbrik,zodat de koetsier beschut zit, maar nee, dan toch meer een coupé want de deuren zitten aan de zijkant en ook nog met (schijn)kapijzers van een landauer, die echter niet functioneel zijn.
Tilbury (friese type)
maar misschien werd voor korte tochtjes toch vaak de tweewielige halfopen Tilbury gebruikt, die bij vrijwel iedere boerderij met paarden wel aanwezig was.

RIJTUIG MUSEUM

Door inzet van museumstaf en vele vrijwilligers bij het rijtuigmuseum is er sinds dit jaar een bijzonder mooie nieuwe tentoonstelling ‘Bestemming Bereikt’ in de Termatenhal. Deze vertelt niet alleen het verhaal van de reis met een rijtuig vanuit de borg als buitenplaats naar de stad, maar ter plekke biedt het ook de mogelijkheid om zelf de teugels in handen te nemen. Deze schitterende expositie heeft dit jaar al veel bezoekers getrokken.

SAMENWERKING MET HET RIJTUIGMUSEUM

In het museum komt in het kader van een gezamenlijk project van het museum met ISD Noordenkwartier een rijtuigherstel-werkplaats. Doel van ISD Noordenkwartier is het re-integreren van langdurig werk-zoekenden. Omdat er naar verwachting binnen afzienbare tijd een gebrek aan mensen met ambachtelijke en technische vaardigheden zal ontstaan, is de focus van dit traject gericht op het opdoen van ervaring hiermee. Voor het museum betekent dit dat er een werkplaats komt waar rijtuigen hersteld worden, een extra attractie voor haar bezoekers die dit proces kunnen volgen.

De rijtuigherstelwerkplaats is de afgelopen periode gebouwd in het museumdepot, waar een deel van de rechtervleugel voor beschikbaar is gesteld. Ramen zorgen ervoor dat de werkzaamheden in de werkplaats ook te volgen zullen zijn voor museumbezoekers in het depot. Inmiddels zijn de bouwwerkzaamheden afgerond en vindt de afbouw en inrichting plaats.

ROUTEBESCHRIJVING KOETSENTOCHT

langs de drie landgoederen Nienoord, Terheijl en Mensinge. Deze koetsentocht vertrekt bij museum Nienoord, het rijtuigmuseum. Na het verlaten van de bebouwde kom van Leek en Nietap bereiken we al spoedig via de Natuurschoonweg landgoed Terheijl, Bekend is dat de Aduarder monniken hier een stuk hoogveen bezaten, waar vanaf 1200 turf werd gegraven. Eén van de meest afgelegen uithoven had de naam ‘De Helle', ook wel ‘Ter Helle’en later verbasterd tot Ter Heijl. Het werd vooral bewoond door monniken die de kloosterregels hadden overtreden.
In de loop der tijd ontdekten zij bij werkzaamheden op de velden dat op sommige plaatsen een dikke kleilaag in de bodem zat. Niet ver van huize Terheijl werd een tichelarij gesticht die de abdij in Aduard van bakstenen en dakpannen voorzag.

Via Nieuw-Roden rijden we naar Roden, en daar rijden we langs de Brink en de havezate Mensinge door het Mensinge Bos, en komen dan in het beekdal van het Lieversche Diep. Het Lieverense Diep is nog zo'n authentieke Drentse beek die ten zuiden van het Mensingebos door het landschap slingert. Het is vernoemd naar het esdorp Lieveren. Na Lieveren rijden we door een opvallend open landschap naar Langelo.

Langelo is een van de kleinste brinkdorpen van Drenthe. Oorspronkelijk lag zo'n brink aan de rand van het dorp (vergelijk het Engelse brim = "rand") waar de koeien en schapen 's avonds en 's ochtends bijeenkwamen. Door de groei van de dorpen kwam die brink later vaak in het centrum van het dorp te liggen en vonden op de brink wel markten plaats. Langelo is ook bekend vanwege de ondergrondse gasopslag, bedoeld om bij piekbehoeftes te voorzien. De route voert hierlangs richting Een. We passeren dit dorp met zijn bijzondere naam. Oorspronkelijk heette het dorp Ede of Eden…

Na de lunchstop rijden we door Een en komen we na enige tijd in het dorp Steenbergen. De naam van het dorp is afgeleid van het vlak bij het dorp gelegen hunebed, waarvan de Drentse benaming stienbarge is. Terug in Roden rijden we over het zandpad genaamd Windgat naar de Havezate Mensinge die u kunt bezoeken.

Van 1480 tot 1721 was het bezit van de Groningse familie van Ewsum, die ook eigenaar was van de landgoederen Nienoord en Terheijl. Deze rit zal ook wel eens door die familie gereden zijn, als ze langs hun huizen gingen.

Van Roden naar Leek rijden we over de Leeksterweg, en later over de J.P. Santeeweg. Op 01-01-1900 werden de tolgelden op de weg Roden-Nietap opnieuw vastgesteld. Deze werden:
Voor elk los paard of muilezel f. 0.04.
Voor elk paard, rundbeest of muilezel,
aangespannen voor een rij- of voertuig met 2 of
4 wielen of voor sleden f. 0.08
Voor 1 of 2 paarden aangespannen voor een
wagen uitde landerijen zelve, hooi halende, voor
heen en terug voor ieder paard f. 0.02½

Aan het einde hiervan zijn we weer terug in Nietap, en vervolgens op landgoed Nienoord.

UW AANDACHT VOOR DODO 1 IN HET RIJTUIGMUSEUM

DE GALABERLINE DODO-I
Omdat de Dodo-I in restauratie gaat toch nog een keer opnieuw onze aandacht voor deze Berline. Ze is al naar het restauratie atelier op Nienoord gebracht.


Het interieur is erg fraai, maar er zitten verraderlijk verrotte plekken in de lijst boven het portier en het zijraam. De palfreniersplank achterop de koets komt van de Dodo II, de eigen is verloren gegaan Een statiebok te maken volgens het model dat wij in opslag hebben kan het plaatje vervolmaken.

In een volgend bulletin in 2014 zullen we u op de hoogte houden van de vorderingen rond de restauratie van de Dodo 1. Maar u kunt natuurlijk zelf ook een kijkje komen nemen. Het museum is in december in de weekenden en de kerstperiode geopend op:
  • -7december
  • - 15 december (Kerst op Nienoord)
  • - 20/21/22 en 27/28/29 december
  • -3/4/5 januari 2014
Het museum is geopend van 11.00 uur tot 17.00 uur. Voor meer informatie zie: http://www.museumnienoord.nl
TENTOONSTELLING CALECHE TER GELEGENHEID VAN KRONING

Omdat in onze crème calèche alle 3 koninginnen: Juliana, Beatrix en Maxima gereden hebben, stond deze koets dit voorjaar enkele weken opgesteld in de hal van verpleegtehuis Maartenshof.





Hierbij meld ik me aan als donateur van de Stichting 'De Koetsewagen'

Naam: ...............................................................................
Adres: ...............................................................................
Postcode: .............................. Woonplaats: ............................
Mijn donatie a 20,- per jaar maak ik over op de bankrekening van de Stichting 'De Koetsewagen'.
Na mijn betaling ontvang ik eenmaal per jaar het blad 'De Koetsewagen'.

.............................. .............................. .............................
(plaats) (datum) (handtekening)

Een rijtuig zorgt voor een stijlvolle verlevendiging van het landschap. Het accentueert de cultuur en de historie waar Groningen zo rijk aan is.
Laten we er met z'n allen voor zorgen dat dit stuk cultuurbezit niet verloren gaat en dat we nog tot in lengte van dagen kunnen genieten van de prachtige aanblik die een koets ons in de straten biedt.



Het bestuur van de stichting 'De Koetsewagen ' bestaat uit:
Voorzitter: S.M. Dijkstra Administratief adres: J.A. Buiskool
Secretaris: J.A. Buiskool Sicke Benninghestede 20
Penningmeester: R. de Vos 9804 SB Noordhom
Leden: A Ramaker
H. Rijlaarsdam-Sikma Bankrekening 57.14.39.896
R.Prummel Iban-rekening NL26ABNA0571439896
Techn. Commissie: M.J. Stok Stichting De Koetsewagen heeft de ANBI-status
assisterend: H v.d. Werff
_______________________________________________________________________________
Stalhouderijen: Stalhouderij J. Kuipers Friesestraatweg 424 tel.050-5774438
9746 TL Groningen
Stalhouderij Nieboer v.d.Duyn v Maasdamweg 274a 9602 VT Hoogezand tel:0598-320888
Inhoud:

Voorwoord | Landbouwerktuigen | Rijtuig-museum | koetsetocht-Nienoord-Terheijl-Mensinge |
Aandacht voor de DODO-I | opgave Donateurs | Colofon

Donateurbulletin Koetsewagen 2013